Tadeusz Wincenty Dobrowolski
Biografia
Tadeusz Wincenty Dobrowolski urodził się 17 sierpnia 1899 r. w Nowym Sączu w rodzinie Piotra, urzędnika kolejowego, i Heleny ze Świerzbów. Ukończył gimnazjum klasyczne w Nowym Sączu. W 1917 r. zapisał się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego i do Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W Akademii Sztuk Pięknych przez cztery lata uczęszczał na kurs malarstwa prowadzony przez Józefa Mehoffera. W czasie studiów za obrazy otrzymywał nagrody doroczne.
Służbę wojskową odbywał w 1. pułku strzelców pieszych, a następnie w 5. pułku piechoty Legionów. Jako żołnierz tego pułku brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r.
Okres międzywojenny: W latach 1920–1922 uczęszczał na ćwiczenia z muzeologii prowadzone przez Feliksa Kopperę, dyrektora Muzeum Narodowego w Krakowie. W styczniu 1922 r. złożył na UJ egzamin nauczycielski, uprawniający do nauczania w szkołach średnich. 4 maja 1923 roku na podstawie rozprawy „Thorwaldsen i rzeźba epoki pierwszego cesarstwa w Polsce” został promowany na Uniwersytecie Jagiellońskim na stopień doktora filozofii z zakresu historii sztuki.
W październiku 1922 r. został urzędnikiem Oddziału Sztuki i Kultury Województwa Krakowskiego w Krakowie. Pracę zawodową łączył z twórczością naukową. Jej owocem był szereg opracowań opublikowanych drukiem w sprawozdaniach PAU i w czasopiśmie „Przemysł, Rzemiosło i Sztuka”.
Po ogłoszeniu w 1925 r. przez Magistrat miasta Bydgoszczy konkursu na stanowisko dyrektora Muzeum Miejskiego złożył swoją ofertę. Po pozytywnym zaopiniowaniu kandydatury przez profesorów: ks. Szczęsnego Dettloffa, Feliksa Kopperę, Jerzego Mycielskiego, Juliana Pagaczewskiego, Stanisława Tomkowicza, w kwietniu 1925 r. został dyrektorem Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy. W listopadzie 1925 r. był współorganizatorem bydgosko-poznańskiego ugrupowania artystycznego „Plastyka”. Jego pobyt w Bydgoszczy zaowocował opracowaniami o zabytkach sakralnych w Bydgoszczy oraz malowidłach w kościele parafialnym w Chełmnie. Perypetie wiążące się z nominacją sprawiły, iż zaczął poszukiwać nowej posady.
W 1927 r. przeniósł się do Katowic, gdzie objął stanowisko dyrektora Muzeum Śląskiego i konserwatora okręgowego w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim. Na Górnym Śląsku rozwinął czynną działalność. Zreorganizował muzeum i wzbogacił je w wiele dzieł sztuki tego regionu, w zabytki sztuki ludowej i cenne dzieła malarstwa polskiego XIX i XX w., utworzył także osiem nowych działów. Do współpracy z Muzeum Śląskim zaprosił ludzi nauki, księży, prywatnych kolekcjonerów, nauczycieli, którzy deklarowali swoją czynną i bezinteresowną pomoc. Był członkiem szeregu stowarzyszeń kulturalno-oświatowych. Jego pobyt w Katowicach zaowocował licznymi opracowaniami, zwłaszcza z zakresu sztuki i malarstwa śląskiego.
Pracując w Katowicach był jednocześnie docentem na Uniwersytecie Jagiellońskim. Prowadził zajęcia z historii sztuki średniowiecznej, muzeologii i konserwacji zabytków. W latach 30. odbył podróże naukowe do Austrii, Belgii, Czechosłowacji, Francji, Jugosławii, Holandii, Niemiec, Węgier, Włoch. W 1936 r. habilitował się na Wydziale Filozoficznym UJ z historii sztuki średniowiecznej oraz muzeologii i konserwacji zabytków.
6 listopada 1939 r. został aresztowany przez Niemców w ramach Sonderaktion Krakau i był więziony w Krakowie, we Wrocławiu i obozie w Sachsenhausen (listopad 1939 – luty 1940). Do Krakowa powrócił ze zmianami w płucach i wyniszczonym organizmem. W czasie pobytu w obozie utracił mieszkanie wraz z cenną biblioteką i materiałami naukowymi. Do 1942 r. utrzymywał się z malowania portretów, później pracował jako biegły do spraw sztuki przy Sądzie Apelacyjnym i kierownik fabryki farb i lakierów. Przez kilka miesięcy wykładał historię sztuki na tajnym Wydziale Filozoficznym UJ.
Po zakończeniu II wojny światowej jako docent etatowy historii sztuki, profesor nadzwyczajny (1949) i profesor zwyczajny (1954) wykładał na Uniwersytecie Jagiellońskim historię sztuki polskiej XV–XIX w., sztukę Śląska, sztukę Krakowa i teorię sztuki (1945–1969). W latach 1949–1951 był kierownikiem katedry Historii i Teorii Sztuki, a w latach 1951–1969 kierownikiem Katedry Historii Nowoczesnej.
W latach 1950–1956 był dyrektorem Muzeum Narodowego w Krakowie. Z jego inicjatywy przeprowadzono generalny remont Domu Jana Matejki w Krakowie (1953) oraz przebudowę Muzeum Czartoryskich i wnętrza Sukiennic. Pracował również w Państwowym Instytucie Sztuki w Warszawie.
Do głównych jego osiągnięć naukowych w Polsce Ludowej należały opracowanie pierwszej pełnej monografii kultury i sztuki Krakowa, zredagowanie polskiej monografii historii sztuki z pełną syntezą dziejów malarstwa polskiego, omówienie twórczości rzeźbiarskiej Antonio Canova i Bertela Thorvaldsena oraz opracowanie syntezy dziejów sztuki polskiej od czasów najdawniejszych do współczesności.
W latach 1964–1984 był redaktorem czasopisma „Folia Historiae Artium”. Jako artysta i historyk sztuki fascynował się malarstwem gotyku, renesansu i modernizmu; tolerował kubizm i formizm, odrzucał natomiast najnowsze kierunki w sztuce XX w.
Od 1928 r. był członkiem zwyczajnym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a od 1950 r. członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, oraz prezesem Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Sztuki w Krakowie. W latach 1961–1968 był zastępcą przewodniczącego Komisji Teorii i Historii Sztuki Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Krakowie.
Był wybitnym znawcą sztuki polskiej od czasów zarania do czasów najnowszych, zajmował się śląskim malarstwem ściennym i sztalugowym do początków XV wieku, rzeźbą i malarstwem gotyckim na Śląsku oraz sztuką Krakowa i sztuką ludową.
Od 1925 r. był żonaty z Agnieszką Łucją Marią z Łada-Bieńkowskich, córką profesora archeologii klasycznej na Uniwersytecie Jagiellońskim Piotra Bieńkowskiego; małżeństwo wspólnie opublikowało Strój, haft i koronka w województwie śląskim (1936).
Zmarł 7 marca 1984 r. w Krakowie i pochowany w grobowcu rodziny Łada-Bieńkowskich na cmentarzu Rakowickim (kwatera Pas 15).